يكي از مسائل مهم دوران دفاع مقدس؛ موضوع آزادگان و اسراي جنگي بود كه در عمليات هاي رزمندگان اسلام و يا پاتك هاي نيروهاي بعثي به اسارت دشمن درمي آمدند كه خاطرات زيبا و حماسه آفريني هاي آنها در تاريخ دفاع مقدس ثبت و ضبط گرديد و جهانيان در طول هشت سال جنگ تحميلي عراق عليه ايران گوشه اي از هزاران حماسه آنان را در مصاحبه هاي مختلف مشاهده كردند بويژه آن بسيجي كه از مصاحبه با زن خبرنگار غربي كه وضع نامناسبي داشت امتناع مي كند و خطاب به او مي گويد: «اي زن به تو از فاطمه اينگونه خطاب است؛ ارزنده ترين زينت زن، حفظ حجاب است» و خبرنگار مجبور مي شود كه وضع ظاهري خود را درست كند و بسيجي حاضر به مصاحبه مي گردد.

    و يا حماسه يك رزمنده بسيجي منتشر شد كه وي براي جمع آوري اطلاعات، به عمق خط دشمن نفوذ كرده بود ولي به دست گشتي هاي عراقي به اسارت درمي آيد و زماني كه با خبرنگاران رسانه هاي مختلف دنيا روبرو مي شود با دست بسته و با شجاعت حيدري فرياد مي زند: «مرگ بر صدام، ضد اسلام». يقينا هزاران خاطره ديگر اين آزادگان حسيني در دل و خاطره هزاران آزاده ثبت و ضبط شده است كه در اين ميان بيان خاطرات اسراي عراقي زواياي ديگري از اين حماسه ها را بازگو مي كند. كه شنيدني است.

   روزنامه جمهوري اسلامي در تاريخ 9/12/1362 خاطرات يكي از سربازان عراقي را به چاپ رساند او در بخشي از مصاحبه خود به يك خاطره جاويدان اشاره مي كند و مي گويد:
    در مناطق عملياتي جنوب كشور در منطقه چزابه بر اثر عمليات رزمندگان ايراني، ما عقب نشيني كرديم ولي پس از چند روز با فراهم شدن نيروهاي بيشتر عراقي، پاتك سنگيني عليه نيروهاي ايراني انجام داديم كه توانستيم بخشي از سنگرها و خاكريزهاي از دست داده را بازپس بگيريم. در اين ميان تعدادي از نيروهاي ايراني كه همه آنها بسيجي بودند، به دست ما اسير شدند و به پشت خط مقدم انتقال داده شدند (ولي طولي نكشيد كه مجددا رزمندگان ايران عملياتشان را ادامه دادند و پس از گرفتن تلفات فراوان از نيروهاي عراقي باعث عقب نشيني مجدد ما شدند.) در اين ميان، من بر اثر اصابت تركش مجروح شدم و به خط دوم انتقال پيد اكردم، وقتي آمدم مقر تيپ كه يك دكتر زخم مرا پانسمان كند، آن بسيجي هاي اسير شده را كه حدود 12 نفر بودند، ديدم همه آنها سن و سالشان كم بود و يكي از آنها، آنقدر كوچك و بچه بود كه همان دقايق اول، نظر همه را جلب مي كرد، من گوشه اي نشسته بودم و به اين بسيجي ها نگاه مي كردم و پيش خودم مي گفتم كه اين بچه ها، عجب با دل و جرات هستند و در اين حمله بزرگ كه خود ما از آن وحشت داشتيم در خط اول اينجور جانانه مقاومت كردند.

    من داشتم به آن بسيجي كوچولو نگاه مي كردم كه ديدم او از جمع دوستانش جدا شد و به طرف يك نفربر كه در چند متري آنها پارك شده و دريچه آن هم باز بود رفت، اين بسيجي كوچولو وقتي كنار نفربر رسيد دست در جيب گشادش كرد و با زحمت يك نارنجك از آن بيرون آورد، من مي خواستم بلند شوم و داد و فرياد براه بيندازم كه جلوي او را بگيرند ولي اصلا قدرت تكان خوردن نداشتم و حيرت زده نگاه مي كردم كه اين بسيجي چكار دارد مي كند. اين بسيجي با حوصله و دقت، ضامن نارنجك را كشيد و آن را از دريچه بالا، داخل نفربر انداخت و با سرعت به طرف دوستان خودش دويد و آنها روي زمين دراز كشيدند بعد از چند لحظه نفربر با صداي مهيبي منفجر شد و آتش از آن زبانه كشيد، پس از انفجار نفربر اين دوازده بسيجي بلند شدند و فرياد «الله اكبر» سردادند. من با ديدن اين صحنه كم بود قلبم از كار بيفتد، آخر چطور ممكن است كه چند نفر اسير بچه سال، آنهم در كنار مقر فرمانده تيپ دشمن، دست به يك چنين كار شجاعانه و ناباورانه اي بزنند. وقتي صداي انفجار و «الله اكبر» اين بسيجي ها بلند شد همه از سنگرها بيرون آمدند و به تصور اينكه ايراني ها از پشت خاكريزها حمله كرده اند از خود بيخود شده و حتي چند نفر هم دستهايشان را بالا بردند و مبهوت ايستادند، عده اي هم تيراندازي كردند و هيچ كس نمي دانست چه اتفاقي افتاده است اما يكي از راننده هاي نفربر كه در گوشه ديگري از موضع قرارگاه ايستاده بود اين صحنه را ديده بود، او با نفربر خودش بطرف اين دوازده بسيجي حركت كرد، آنها وقتي متوجه شدند كه اين نفربر به طرفشان هجوم آورده، همگي متفرق شدند و آن بسيجي كوچولو كه نارنجك را درون نفربر انداخته بود به طرف ديگري دويد و نفربر هم تنها به دنبال او با سرعت حركت كرد. بسيجي كوچولو مي دويد و زيك زاك مي رفت و نفربر غول پيكر هم به دنبال او به سرعت حركت مي كرد. كساني كه در آن قرارگاه بودند همگي ايستاده بودند و اين صحنه را تماشا مي كردند كه پايان كار چه خواهد شد، و نبرد اين بسيجي كوچولو و آن نفربر به كجا خواهد كشيد، اين پسر آنقدر دويد و جاخالي داد كه از نفس افتاد و من ديدم كه نفربر به او رسيد و اين بسيجي كوچولو زير شني هاي سنگين نفربر چند بار تاب خورد و دور خودش پيچيد و...

    اين بسيجي حدود دوازده يا سيزده سال بيشتر نداشت و ما با ديدن اين صحنه دلخراش، روحيه مان درهم شكست و نسبت به جنايات سربازان عراقي شرمسار شديم.
    بعد از آن حادثه، فرمانده تيپ با يازده اسير ديگر بشدت برخورد كرد و دست و پاي آنان را بسته و آنها را حبس كرد تا به پشت جبهه ها بفرستد و دستور داد جنازه آن بسيجي را در پشت خاكريز انداخته و دفن كنند.
    و البته اگر نگوييم مظلوميت اسراي بسيجي از مظلوميت شهداي بسيجي بيشتر است، يقينا كمتر نيست و ياد و خاطرات حماسه آفريني آنها، دل هر آزاده اي را به جوش و خروش واميدارد.

    در جبهه طاهري-ماهشهر نيروهاي ما دوازده نفر از بسيجي هاي شما را اسير كرده بودند. سن آنها بين 9 تا 13 سال بود. آنها را به موضع آوردند. فرمانده دستور داد آنها را به همه مواضع ببرند و نشان سربازان بدهند و بگويند كه اين اطفال به جنگ ما آمده اند وهمه آنها آتش پرست و كافرند. من هم به اتفاق ستوان يكم آمر كامل توفيق به ديدن اين بسيجي ها رفتيم و با آنها سلام و عليك كرديم. يكي از بسيجي ها از من پرسيد «تو شيعه هستي؟ گفتم « بله من شيعه هستم» سرش را تكان داد. از ستوان آمر هم پرسيد. او گفت: « من سني هستم» باز سرش را تكان داد. نمي دانم چه منظوري از اين سوال داشت ولي آنقدر برايش مهم بود كه در آن ساعات اول اسارت برايش پيش آمده بود.

    آنها آرپي جي هفت داشتند و در جيب يكي از ايشان مقدار زيادي طناب بود كه براي اسارت سربازان ما به همراه داشت. چيزي كه من در چهره هاي معصوم و كودكانه بسيجي هاي اسير ديدم اين بود كه آنها اصلا اعتنايي به افراد ما نداشتند و ذره اي نشانه درخواست رحمت و ملاطفت در چهره آنها نبود. ما وقتي اسير شديم سراپا عجز بوديم و التماس مي كرديم، ولي آنها اصلا اين طور نبودند. يكي از بسيجي ها كه واقعا طفل بود، از ما آب خواست بچه بود و طاقت نداشت. برايش آب آوردند. به يكي ديگر كه بزرگتر بود آب دادند ولي نپذيرفت. اما باقيمانده آب ليوان آن بسيجي كوچك را گرفت و سركشيد. از سرسختي و غرور اين پسرك بسيجي، مبهوت شدم. بعد آنها به پشت جبهه منتقل شدند و من ديگر ايشان را نديدم.

جنگ تحميلی از زبان اسرای عراقی

گفته بودم چو بیایی غم دل با تو بگویم

                     چه بگویم که غم دل برود چون تو بیایی

    مولايم شنيده ام خواندن دعاي ندبه، صلوات براي امر ظهور، زيارت آل ياسين، دعاي معرفت و دعاي غريق، انسان را به تو نزديك مي كند. دعاي غريق چنين است: «ياالله يارحمان يارحيم يا مقلب القلوب ثبت قلبي علي دينك.»

    مهدي زهرا بگذار بگويم كه اهل دنيا در نبود تو چه كارها مي كنند و سرنوشت بي حضور تو چه گونه بدون حساب و كتاب عمل مي نمايد بايد گفت دنيا بي تو از جهنم پست تر است، حتي براي آنان كه دم از خوشبختي مي زنند چشم ها به من مي گويند: ديگر انتظار بس است، شايد روزي ما از بين برويم و جمال مولايمان را نبينيم قلب مي گويد: شايد روزي از كار بيفتم و عشق سرورمان را درك نكنيم دل مي گويد:

    شايد روزي پرپر گردم و از آمدن معشوق باخبر نشوم دست مي گويد: شايد روزي بريده گردم و دستان آقايم را لمس نكنم پا مي گويد: شايد روزي از كار بيفتم و نتوانم در ركاب مولايم باشم ولي تنها چيزي كه آنها را نگهداشته، اميد نزديكي ظهور توست.
خسته ام از زندگي اي كه بايد بدون عشق، بدون محبوب، بدون برادر روزگار را سپري كنم آخر سالهاست كه انتظارت را مي كشم حضور تو در خانه دلم باعث شده كه قلبم آرام گيرد و اميدي براي تپيدن داشته باشد. كاش پرستو بودم و بر بام خانه تو پرواز مي نمودم كاش پروانه بودم و بر گرد تو مي گرديدم كاش قاصدك بودم و به سوي تو بال مي گشودم و خبر ظهور تو را از زبان خودت مي شنيدم كاش ابري بودم و سايباني براي وجود خسته ات ولي افسوس كه انسان خاكي اي بيش نيستم تا به آستان خانه ات گام نهم عشق پيوند دو قلب است در يك آشيان كه با يك هدف زندگي و مرگ را آغاز مي كنند. مهربانم من دلباخته مهر تو ام و ره به سويي ندارم كه تو مي خواهي؛ چون راه تو، مقصدش نور خداست و مهر تو، عطوفتي از درياي محبت آن يكتاست و قلب رئوفت، هديه اي از اقيانوس بي كران رحمت الهي است.

    تو با مهرت شمع عشق الهي را در دلم روشن كردي و من هر روز همچون پروانه اي به دورش مي گردم و مي سوزم معشوقم نفس چشم هايم را مسخره مي كند و مي گويد: دل، قلب و احساس توانستند خود را به محبوب برسانند، اما تو چه؟ تو تنها كاري كه مي تواني انجام دهي، گريستن است؛ چون لياقت ديدن نداري. مگذار چشم هايم بيش از اين سرزنش شوند. من هر روز براي تو دعاي فرج زمزمه مي كنم، چون شنيده ام اين دعا رمز نزديكي به توست. امامم آن قدر از فراقت گريسته ام كه نور چشم هايم زايل گشته، تو رئوف و مهربان و خوش قلبي، اين را از همه شنيده ام و خود نيز ديده ام، پس مهربانم براي من دعا كن كه هيچ گاه مطيع نفس نگردم و فريب شيطان را نخورم و او را همواره دشمن قسم خورده خود بدانم و هيچ گاه به او اجازه ندهم كه با احساسم بازي كند و مرا از تو دور نمايد.